Geschiedenis van Colijnsplaat

Colijnsplaat is gesticht in 1598. Toen werd het laatste gat gesloten in de dijk aan de noordkant van Noord-Beveland. Zo ontstond een nieuwe polder. In deze polder groeven Joachim Michielsz en Adriaen Schaers kaarsrechte greppeltjes (kielspitten) ter afscheiding van de kavels en om de omtrek van het rechthoekige dorp Colijnsplaat te markeren.

De naam Colijnsplaat is afkomstig van het schor ‘Colinsplate’ dat gedeeltelijk binnen de nieuwe bedijking was komen te liggen. Het dorp is heel uitgekiend gepland en bebouwd. Alles werd vooraf vastgelegd, van de ligging van straten tot aan de soorten bouwmaterialen. Dit is bijzonder, want uit die tijd zijn weinig gegevens bekend dat een dorp zo gestructureerd en volgens verordeningen is opgebouwd.

Het dorp Colijnsplaat kenmerkt zich door een brede dorpsstraat, de Voorstraat, waarin enkele winkels, notabele woningen en inmiddels monumentale lindebomen het beeld bepalen. De straat loopt van noord naar zuid. Aan de noordkant staat het voormalige gemeentehuis, aan de zuidkant de kerktoren en de Nederlands Hervormde kerk. De meeste andere straten lopen parallel aan de Voorstraat of staan er haaks op. Tot 1960 is dit stratenplan gehandhaafd.

Ontwikkelingen

Uit gegevens van het jaar 1599 kunnen we opmaken dat Colijnsplaat spoedig aantrekkelijk was als woonplaats. In dat jaar namelijk werd de hervormde gemeente geïnstitueerd. Het herenhuis waarvandaan eerder het bedijkingswerk was georganiseerd, werd als kerk en school ingericht. Bovendien werd een ‘vroetwijff‘ aangesteld.

Belangrijk voor de ontwikkeling van Colijnsplaat was de landbouwhaven (1599). Via deze haven kon het graan van Noord-Beveland naar naar het eiland Schouwen vervoerd worden. Ook kwam het personenvervoer via de veerdienst met Zierikzee op gang.

Helaas kwam begin 1600 een terugslag: twee pestepidemieën volgden elkaar snel op. De haven kon daardoor niet gebruikt worden; veel mensen waren zeer arm. Pas in de tweede helft van de 17e eeuw kwam het herstel.

[Watersnoodramp] Tijdens het hoogwater op 1 februari 1953 sloeg het noodlot in Colijnsplaat bijna toe. Dankzij vereende krachten van de dorpelingen en het aanspoelen van een losgeslagen schip krijgt het hoge water geen kans.

Rond 1960 werd de Zeelandbrug naar Schouwen-Duivenland voltooid. Hierdoor werd de veerdienst naar Zierikzee overbodig. De afsluiting van het Veerse Gat betekende bovendien dat in Colijnsplaat een nieuwe vissershaven moest worden gemaakt ter vervanging van de haven in Veere. Dankzij de moderne vissershaven floreerde het dorp. De vismijn wordt op 4 juli 1981 geopend door toenmalige Commissaris van de Koninging, C. Boertien. Elke donderdag wordt er vis geveild. Op andere dagen zijn het vooral garnalen die op de veiling in de vismijn worden verkocht. De verkoop van vis is dan ook een belangrijke inkomstenbron voor Colijnsplaat. Aan de werkzaamheden in de vismijn kwam begin 2023 definitief een einde.

Colijnsplaat beschikt tegenwoordig over een moderne jachthaven met 550 ligplaatsen. Ook de loswal, waar de vissersboten aanmeerden, is nog steeds aanwezig. De voormalige landbouwhaven is droog en binnendijks komen te liggen door dijkverhoging in de jaren zestig. De straat die er loopt is, heel toepasselijk, Oude Haven genoemd. Hier is tegenwoordig een parkeerterrein, wat ook als evenemententerrein te gebruiken is. Daarnaast is er een watertje met een kade en meerpalen.

Bezienswaardigheden

Het herenhuis (het voormalig gemeentehuis) dat aan de oorsprong ligt van het dorp Colijnsplaat is nog steeds intact: het is in 1769 verbouwd tot een eenvoudig rechthoekig gebouw van vijf gedeelten met een toren ernaast. Het gebouw is gepleisterd en heeft een eenvoudig poortje. U kunt het gebouw aan de buitenzijde altijd bezichtigen. Dit geldt ook voor de kerk uit 1769. Het is een zaalkerkje, met een stenen torentje. Mooi in zijn eenvoud.

Nog verder terug in de geschiedenis kunt u door de plaats te bezoeken waar overblijfselen van de tempel van Nehalennia, een Romeins heiligdom, zijn gevonden (Zierikzee).

Wilt u de sfeer in Colijnsplaat echt proeven, dan is het een aanrader om naar de visserijdagen te komen in augustus.

Bronnen

• Aad P. de Klerk (1998), Het voorstraatdorp Colijnsplaat
• Koninklijk Zeeuws Genootschap der wetenschappen, Encyclopedie van Zeeland
• M.P. de Bruin, M.H. Wilderom (1961), Tussen afsluitdammen en deltadijken I Noord-Beveland