Geschiedenis van Colijnsplaat

Al in 1489 werd er toestemming gegeven voor de inpoldering van “Colins plate”. Toch duurde het nog vele jaren voor de indijking van het gors zover was.

Colijnsplaat is gesticht in 1598. Toen werd het laatste gat gesloten in de dijk aan de noordkant van Noord-Beveland. Zo ontstond een nieuwe polder. In deze polder groeven Joachim Michielsz en Adriaen Schaers kaarsrechte greppeltjes (kielspitten) ter afscheiding van de kavels en om de omtrek van het rechthoekige dorp Colijnsplaat te markeren.

De naam Colijnsplaat is afkomstig van het schor “Colins plate” dat gedeeltelijk binnen de nieuwe bedijking was komen te liggen. Het dorp is heel uitgekiend gepland en bebouwd. Alles werd vooraf vastgelegd, van de ligging van straten tot aan de soorten bouwmaterialen. Dit is bijzonder, want uit die tijd zijn weinig gegevens bekend dat een dorp zo gestructureerd en volgens verordeningen is opgebouwd.

Het dorp kenmerkt zich door een brede dorpsstraat, de Voorstraat, waarin enkele winkels, notabele woningen en inmiddels monumentale lindebomen het beeld bepalen. De straat loopt van noord naar zuid. Aan de noordkant staat het voormalige gemeentehuis, aan de zuidkant de kerktoren en de Nederlands Hervormde kerk. De (meeste) andere straten lopen parallel aan de Voorstraat of staan er haaks op. Tot 1960 is dit stratenplan gehandhaafd.

Ontwikkelingen

Uit gegevens van het jaar 1599 kunnen we opmaken dat Colijnsplaat spoedig aantrekkelijk was als woonplaats. In dat jaar namelijk werd de hervormde gemeente geïnstitueerd. Het herenhuis waarvandaan eerder het bedijkingswerk was georganiseerd, werd als kerk en school ingericht. Bovendien werd een ‘vroetwijff‘ aangesteld.

Belangrijk voor de ontwikkeling van Colijnsplaat was de landbouwhaven (1599). Via deze haven kon het graan van Noord-Beveland naar naar het eiland Schouwen vervoerd worden. Ook kwam het personenvervoer via de veerdienst met Zierikzee op gang.

Helaas kwam begin 1600 een terugslag. Twee pestepidemieën volgden elkaar snel op. De haven kon daardoor niet gebruikt worden; veel mensen waren zeer arm. Pas in de tweede helft van de 17e eeuw kwam het herstel.

Watersnoodramp

Tijdens springtij op 1 februari 1953 sloeg het noodlot in Colijnsplaat bijna toe. De vloedplanken in de coupure dreigen het niet te houden – de steunbeer begint te schuiven. Enkele tientallen mannen zetten zich bij elke golf schrap tegen de vloedplanken. Schieten de planken los, dan heeft het water vrij spel en zal het de Voorstraat in kolken. Een drietal boten slingert zo hard heen en weer dat de meerpalen het begeven. Het aardappelschip Lead komt door een wonder dwars voor de coupure op de kade te liggen. Het schip zorgt dat de golven breken en dat de druk op de steunbeer en de vloedplanken afneemt. Dankzij vereende krachten van de tientallen mannen en het aanspoelen van het losgeslagen schip krijgt het hoge water geen kans en blijft Colijnsplaat droog.

Zeelandbrug

Rond 1960 werd de Zeelandbrug naar Schouwen-Duivenland voltooid. Hierdoor werd de veerdienst naar Zierikzee overbodig. De afsluiting van het Veerse Gat betekende bovendien dat in Colijnsplaat een nieuwe vissershaven moest worden gemaakt ter vervanging van de haven in Veere. Dankzij de moderne vissershaven floreerde het dorp. De vismijn wordt op 4 juli 1981 geopend door toenmalige Commissaris van de Koninging, C. Boertien. Elke donderdag wordt er vis geveild. Op andere dagen zijn het vooral garnalen die op de veiling in de vismijn worden verkocht. De verkoop van vis is dan ook een belangrijke inkomstenbron voor Colijnsplaat. Aan de werkzaamheden in de vismijn kwam begin 2023 definitief een einde.

Colijnsplaat beschikt tegenwoordig over een moderne jachthaven met 550 ligplaatsen. Ook de loswal, waar de vissersboten aanmeerden, is nog steeds aanwezig. De voormalige landbouwhaven is droog en binnendijks komen te liggen door dijkverhoging in de jaren zestig. De straat die er loopt is, heel toepasselijk, Oude Haven genoemd. Hier is tegenwoordig een parkeerterrein, wat ook als evenemententerrein te gebruiken is. Daarnaast is er een watertje met een kade en meerpalen, wat aan de oude haven doet denken.

Bezienswaardigheden

In en rondom het dorp zijn verschillende oude panden te vinden. Het herenhuis waarin het voormalig gemeentehuis van Colijnsplaat was gevestigd, is nog steeds te vinden aan de noordzijde van de Voorstraat. Het is tegenwoordig in particulier bezit. Dit geldt ook voor de vele monumentale huizen die in de Voorstraat te vinden zijn.

Bronnen

• Aad P. de Klerk (1998), Het voorstraatdorp Colijnsplaat
• C. van Winkelen, Colijnsplaat in ansichtkaarten deel 2
• Koninklijk Zeeuws Genootschap der wetenschappen, Encyclopedie van Zeeland
• M.P. de Bruin, M.H. Wilderom (1961), Tussen afsluitdammen en deltadijken I Noord-Beveland